Als je een grote bouwwerf ziet voorbijkomen, denk je misschien: “Dat zijn gewoon wat arbeiders die aan het werk zijn.” Maar achter de schermen speelt zich een veel complexer spel af – iemand moet ervoor zorgen dat de buurt niet gek wordt van de herrie, dat bedrijven hun deuren open kunnen houden, en dat niemand zich in de steek gelaten voelt. Dat iemand heet de omgevingsmanager, en diens werkterrein heet omgevingsmanagement. Maar wat betekent dit concept precies, en waarom is het voor zoveel partijen onmisbaar?

De kernbetekenis van omgevingsmanagement

Omgevingsmanagement is het systematisch in kaart brengen, monitoren en behartigen van alle aspecten van de fysieke, sociale en economische omgeving waarin een project plaatsvindt. Het is de professionele aanpak waarmee organisaties, overheden en aannemers omgaan met de impact van hun activiteiten op alles en iedereen eromheen.

Simpel gezegd: omgevingsmanagement betekent dat je niet alleen naar je project kijkt, maar ook naar wat je project voor anderen betekent. Het betekent dat je vroegtijdig signaleert welke hinder mensen zullen ondervinden – geluidshinder, verkeershinder, lichthinder, geurhinder, schaduwhinder en trillingshinder. Het betekent dat je niet zomaar besluiten neemt, maar eerst luistert naar wat omwonenden, bedrijven, scholen en andere instellingen daarvan vinden.

In het kader van bouw- en infrastructurele projecten is omgevingsmanagement een vereiste geworden, niet alleen praktisch maar ook wettelijk. De Omgevingswet, die op 1 januari 2024 van kracht werd, vereist dat aannemers, opdrachtgevers en overheden zich professioneel inzetten voor omgevingsmanagement. Dit geeft aan dat het concept stevig is ingebed in het Nederlandse projectmanagement.

De onderdelen van omgevingsmanagement

Om volledig te begrijpen wat omgevingsmanagement betekent, is het nuttig om te kijken naar de verschillende onderdelen waaruit het bestaat.

Omgevingsscan en stakeholderanalyse vormen het startpunt. Hierbij worden systematisch in kaart gebracht: wie zijn de partijen die impact zullen ondervinden? Welke gevoelige locaties bevinden zich in het gebied (scholen, ziekenhuizen, sportverenigingen)? Waar bevinden zich bedrijven en hoeveel bewoners? Dit is detective-werk: de omgevingsmanager filtert veel data en voorziet deze van duiding, zodat het projectteam begrijpt wat er werkelijk op het spel staat.

Communicatie en informatievoorziening zijn cruciaal. Omgevingsmanagement betekent niet alleen dat je weet wat er speelt, maar dat je dit ook duidelijk communiceert. Dit gebeurt via bewonersbrieven, magazines, informatiebijeenkomsten, animatie- en vlogvideo’s, bouwhekdoeken en sociale media. De boodschap moet toegankelijk zijn: mensen moeten begrijpen wat er gebeurt, wanneer het gebeurt, en wat hun te wachten staat.

Participatie en inspraak vormen het hart van omgevingsmanagement. Het gaat niet om eenrichtingsverkeer van informatie. Omgevingsmanagement betekent dat je omwonenden, bedrijven en andere stakeholders werkelijk bij de planning en uitvoering betrekt. Dit gebeurt via enquêtes, vervolgbijeenkomsten, en vooral door te luisteren naar feedback. Door participatie actief te organiseren vergroten we het draagvlak, laten we betrokkenen invloed uitoefenen op leefbaarheid, bereikbaarheid en veiligheid, en voorkomen we misverstanden.

Beheer van klachten en meldingen is een praktisch onderdeel. Omgevingsmanagement betekent dat er een laagdrempelig systeem is waar omwonenden en bedrijven terecht kunnen met problemen. Een omgevingsmanager is benaderbaar, antwoordt snel en onderhoudt nauw contact met betrokkenen. Dit voorkomt dat frustratie oploopt en escalaties ontstaan.

Monitoring en impactbeheer houdt in dat gedurende het gehele project nauwgezet wordt bijgehouden wat de werkelijke effecten zijn. Een BLVC-plan (Beheer, Leefbaarheid, Veiligheid en Communicatie) beschrijft concrete maatregelen om bereikbaarheid, leefbaarheid en veiligheid continu te borgen. Als in de praktijk blijkt dat er meer hinder is dan voorzien, past men dit plan aan.

Waarom omgevingsmanagement betekenis heeft voor iedereen

Voor aannemers en opdrachtgevers betekent omgevingsmanagement dat projecten soepeler verlopen. Zonder goede communicatie en afstemming ontstaan onnodige vertragingen, kostenoverschrijdingen en juridische problemen. Met omgevingsmanagement wordt veel voorkomen.

Voor omwonenden en bedrijven betekent omgevingsmanagement dat hun stem wordt gehoord. Ze hoeven niet passief te wachten tot er iets gebeurt; ze kunnen input geven en invloed uitoefenen. Dit creëert vertrouwen en draagvlak.

Voor de samenleving als geheel betekent omgevingsmanagement dat grote projecten – die nodig zijn voor economische groei, woningbouw en infrastructuur – op een verantwoorde manier kunnen plaatsvinden. Men balanceert voortgang met respect voor de leefbaarheid van anderen.

De omgevingsmanager: de schakel tussen werelden

Een omgevingsmanager is de schakel tussen opdrachtgever, opdrachtnemer en betrokkenen. Deze professional zorgt ervoor dat iedereen op de hoogte is van ontwikkelingen, vooruitzichten en gevolgen. Maar meer nog: de omgevingsmanager is veel op locatie, voert gesprekken met bewoners die last hebben, en gaat ook in gesprek met aannemers over hoe de hinder kan worden beperkt.

Dit werk gaat verder dan kantooractiviteiten. Een omgevingsmanager observeert werkelijk ondervonden hinder, merkt op wanneer emoties hoog oplopen, en schakelt indien nodig mediators in. Gespreksleiders zorgen ervoor dat bijeenkomsten constructief verlopen, zodat begrip ontstaat tussen verschillende partijen.

Omgevingsmanagement in de praktijk

Wat betekent omgevingsmanagement concreet in een project? Stel je voor dat een gemeente een belangrijke weg wil vernieuwen. Dit gaat maanden duren, en veel automobilisten, voetgangers en bedrijven ondervinden hinder. Een omgevingsmanager:

• Voert gesprekken met bedrijven langs de weg om hun zorgen in kaart te brengen
• Informeert omwonenden per brief en organiseert een informatiebijeenkomst
• Stelt een BLVC-plan op met maatregelen om bereikbaarheid te waarborgen
• Zet een omgevingsapp in met wekelijkse updates
• Coördineert omleidingskaarten en duidelijke signalisatie
• Luistert naar klachten en stuurt bij waar nodig

Dit is omgevingsmanagement: professioneel, gestructureerd en gericht op het waarborgen van leefbaarheid voor iedereen.

Voor meer praktische informatie over hoe omgevingsmanagement in projecten wordt ingespeeld, raadpleeg je De Omgevingsverbinder voor meer informatie over omgevingsmanagement.